Daar is uit ’s werelds duist’re wolken.

Daar is uit ’s werelds duist’re wolken.
Dit lied hadden wij gezongen op Eerste Kerstdag, wanneer er dienst was geweest. En tijdens de overweging hadden de woorden van Johannes 1 geklonken: Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het
niet in haar macht gekregen.
Maar het is nu zo anders geworden. Opnieuw geen kerstdagen zoals wij gewend zijn, geen volle kerken, geen volle tafels, niet die sfeer die er zo bij hoort. En het lied ‘Stille nacht’ waar wij de dienst mee zouden beginnen is alleen nog maar te horen in de stilte van de nacht van 24 naar 25 december. Maar zoals ik al eens eerder heb gezegd: ‘Als wij de Eeuwige, God, willen horen spreken dan horen wij alleen stilte en in die stilte spreekt Hij ons aan’.
Misschien dat dit jaar de stilte meer te zeggen heeft dan ons gezang!!
Duistere wolken: die komen altijd wel ergens voor.
Of in je eigen leven: dood, verdriet, ontslag, ziekte, scheiding;
of regionaal: een overstroming van de Maas, aardbevingen in Groningen;
of landelijk, nationaal: de toeslagenaffaire, vorming van een nieuwe regering;                               
of internationaal: de Brexit en de gevolgen daarvan, de strijd tussen Rusland en de NAVO om de Oekraïne die de gasprijzen omhoog stuwt.
Allemaal zaken waardoor je ziel geen rust vindt, je ziel die zoekt naar geborgenheid.

En nu hebben wij met duistere wolken te maken die héél de wereld omspannen: ’s wérelds duist’re wolken. En ik weet niet of het drie verschillende crises zijn of één crisis die bestaat uit drie delen: allereerst de klimaatcrisis, ten tweede de vluchtelingencrisis en ten derde het Covid-virus dat eind 2019 werd ontdekt. Geen van deze drie is nationaal, alleen maar binnen onze landsgrenzen, maar treft heel de wereld. Het doorbreekt alle grenzen, geen grens kan het tegenhouden, hoe hoog de hekken en het prikkeldraad ook worden opgericht: covid, vluchteling en klimaat is een mondiaal probleem.
En heel lang is er gedacht: dat lossen wij op. Wij hebben geleerd te leven in een maakbare wereld en nu ontdekken wij dat die maakbaarheid ook grenzen heeft. Er waren vluchtelingen die  verdronken in de Middellandse Zee, maar nu zijn ze bij het Kanaal gekomen en verdrinken tussen Frankrijk en Engeland. Ze zijn een politieke speelbal geworden, er wordt óver hen onderhandeld, niet mét hen, want het zijn er te veel. Hoe kunnen wij het vluchtelingenprobleem maken tot een handzaam pakket ( = de maakbare wereld! ), blijft een vraag als wij er niet anders mee om gaan.

Toen kwam Covid en iedereen schrok en er werd overal gezegd: als er een vaccin is en iedereen is geprikt kunnen wij ons leven weer oppakken, op reis gaan, festivals bezoeken en noem maar op. Ook dit idee van de maakbare wereld is teniet gedaan, want nu de versie o-mikron er is moet er geboosterd worden en wordt er al gesproken over een vierde prik met een aangepast vaccin.

En in de zogenaamde maakbare wereld is nu ook het klimaat een probleem geworden: windmolens en zonneparken helpen te weinig om de zeespiegelstijging tegen te houden.
En hierbij wil ik ook mijn ongenoegen uiten hoe wij in Nederland bezig zijn. Ik ben blij dat wij in een democratie leven en de stem van het volk meeweegt bij allerlei beslissingen, waarbij hoofdzaken belangrijk zijn en bijzaken minder. Waar ik moeite mee heb is dat ‘ons pólderdenken’ zo’n grote rol speelt, want hierbij zijn bijzaken tot hoofdzaken geworden. Iedere stem telt en moet meegewogen worden om tot een besluit te komen. Het wordt zo stroperig. Hier win je geen strijd mee!! Twee voorbeelden: is de toestroom van vluchtelingen minder geworden dan sluit het COA vluchtelingencentra en breekt ze desnoods af, want ze zijn niet meer nodig. Een half jaar later zijn de centra, die zijn gebleven, zo vol geworden, dat daar mensonterende situaties zijn ontstaan en moeten elders nieuwe gebouwd worden. Een ander voorbeeld: bij het vaccineren zegt de GGD alles aan te kunnen, maar blijkt te weinig mensen in dienst te hebben nu er meer haast nodig is. Waarom was het leger niet eerder ingeschakeld en kazernes als vaccinatieplek? Wat is er mis aan prikkende huisartsenpraktijken?
Wat een somber verhaal en dat voor de Kerst, vind je niet? Het gaat toch met Kerst over iets vrolijks, iets wat je vreugde geeft? Gelijk hebt je. Wij hebben Kerstfeest leren vieren als een feest van sfeer, wij geven elkaar cadeautjes (in plaats van aan het Kind).
Maar er is alleen één ding wat wij niet moeten vergeten: wat ooit is begonnen op micro-niveau, daar in Bethlehem, (wie zou zich er druk om hebben gemaakt in de toenmalige wereld?), is mega-hard: ook daar hingen  de nodige duistere wolken als oorlog, onrecht, terreur, droogte, armoede, vluchtelingen, ziekte, slechte gezondheidszorg, niet welkom zijn.
Kerst is geen romantisch gebeuren, maar keiharde werkelijkheid, in een keiharde wereld. In deze wereld bezingen de geboorte van het kind, als één van ons, zo menselijk, en toch ook zo anders, zo Anders, zo hemels.
Wat daar gebeurde bezingen wij als licht, stralend licht, licht der lichten (zongen wij vroeger).
Licht zie je alleen maar als je in het duister verkeert, als het avond is, nacht of het wolkendek zo dik is dat je overdag de lichten aandoet, zoals wij vele dagen achter elkaar hebben meegemaakt de laatste tijd.  (En ik schrijf dit op de kortste dagen van het jaar, maar wat was het licht vandaag door de overvloedige zonneschijn! )


Over dit licht van Bethlehem worden bijzondere dingen gezegd.
Het wordt bezongen als een groot licht. Het is dus niet een fel licht, verblindend, zoals een schijnwerper waar je niet in kunt kijken en wat direct opvalt.
Het valt wel op te midden van al die lichten die er zijn, mensen die menen licht, lichtbrengers te zijn. Het is ook geen verzengend licht, zoals de zomerse zon bij 32 graden.
Het ziet eruit als een heel broos licht, meer als het levendige licht van een kaars dat je zo kunt doven, zo kan uitwaaien.
Het wordt ook bezongen als een ongrijpbaar licht: de duisternis dacht het te kunnen overmeesteren, maar dat is niet gelukt.
En het wordt bezongen als een schijnsel een licht dat ervoor zorgt dat er geen schaduw meer te zien is (als een zonlicht achter de wolken), een aangenaam licht.
En wat ooit zo klein begonnen is, als een broos schijnsel in de toenmalige wereld bleek ongrijpbaar voor de duistere machten te zijn, dit als mens (= broos) geboren Licht van de Eeuwige werd niet gedoofd toen Hij stierf aan het kruis, want in Hem kreeg Gods stem klank, door Hem kwam Gods adem op aarde, in Hem werd Gods gezicht zichtbaar en kregen Zijn ogen gestalte. En mensen hebben dit overgenomen, omdat…
En nu stap ik even over naar het Evangelie van Johannes waarin de woorden klinken: ’Het Woord is mens geworden’, vroeger was het vertaald als: ’Het Woord is vlees geworden’. In Jezus komt Gods stem tot ons, wordt de stilte van Gods spreken hoorbaar. Maar ook ik ben mens en dat betekent dat door ieder mens het Woord gesproken kan worden. En het hoeft niet te blijven bij spreken alleen, want het Hebreeuwse woord voor woord (DaBaR) betekent ook daad. Je kunt als mens Gods spreken ook doen door een daad, door een handeling uit te voeren. In je goeddoen kun je Gods woorden gestalte geven, God laten horen, Gods licht brengen, zichtbaar en voelbaar maken.
In je handeling maak je Gods Woord hoorbaar en in je spreken maak je Gods Woord zichtbaar.
Zo doe je wat je zegt en zeg je wat je doet, net zoals God bezongen wordt bij de schepping in Genesis 1, in Zijn zeggen en doen: en Hij sprak en het was er.
Wat ik vanuit Bethlehem zie gebeuren is dat wat ooit zo klein is begonnen nu al een licht voor velen is over heel onze aarde, ondanks alle strijd, alle tegenstand, alle duisternis. Dit licht spreekt nog steeds nieuwe mensen aan en verspreidt zich zonder dat wij weten hoe het gaat. Mensen durven in dit licht te staan, vanuit dit licht te leven en mensen ervaren: dit licht is meer, is anders dan ieder ander licht op aarde.
En alleen dit geeft mij hoop, geeft mij licht in de huidige tijd waarin zoveel wolken over ons heen hangen. En mijn ziel vindt rust en geborgenheid in Hem die geboren is en in Hem die Jezus als een zaadje heeft laten uitgroeien tot een boom waaronder het goed toeven is.
(En de woorden ‘Zijn last is licht, Zijn juk is zacht’ krijgen opeens een andere betekenis. Niet alleen licht in de betekenis van ‘niet zwaar’ maar ook in de zin van licht als schijnsel. Dat licht dragen weegt niks!!)
En het is niet alleen hoop, licht voor nu, maar voor de toekomst van ons allen, ook voor de mens en de wereld als ik er niet meer ben.
En de crisis waar wij nu mondiaal in verkeren, (en ik vrees dat wij nog maar in het begin ervan zitten) kan voor ons allen een kantelpunt worden.
Dat wij ontdekken (en ernaar gaan leven) dat ons leven gegeven is en niet zo maakbaar als wij gedacht hebben.
Dat wij ontdekken dat wij een deel van de natuur op aarde zijn (in Gods goede schepping) en er niet boven staan en de natuur leegroven ten dienste van ons maakbaarheidsideaal.
Dat wij ons blijven inspannen om het kwaad te bestrijden met alle mogelijkheden die ons zijn gegeven.
Dat wij onze nationale grenzen doorbreken en durven mondiaal te denken en ons gaan richten op die ene wereld waar wij in leven. (En dat begint al als wij vaccins leveren aan landen waar de armoede allesbepalend is en niet alleen aan ons eigen welzijn denken.)
Want iedereen mag leven in Gods goede schepping, leven in het goede van Gods schepping.
Ik hoop dat dit licht van Bethlehem je leven glans geeft en dat je dit laat zien als je samenkomt met anderen op deze dagen. En ook daarna. En dat dit licht je leven verlicht als het donker wordt en dat anderen jou in dit schijnsel zetten en de schaduwen uit je leven verdwijnen.

Ik wens je gezegende kerstdagen toe en een lichtgevend begin van 2022,
August Baars



 
 
terug